آكى ئو كازاما ( مترجم : هاشم رجب زاده )
63
سفرنامه كازاما ( فارسى )
فخيمه بريتانيا درآمد ، و پرواز هواپيماهاى انگليسى را از فراز ايران منع كرد . امپراتورى بريتانيا در برابر اين اقدام شاه پولادين نتوانست كارى بكند . تا اين تاريخ هواپيماهاى انگليسى ميان لندن و بغداد ، كلكته و بوشهر پرواز مرتب داشتند . اما اكنون نمىتوانند در فضاى ايران پرواز كنند ، و بايد از مسير كنارهء [ شبه جزيره ] عربستان بگذرند و به جزيره بحرين برسند . « 1 » با اينكه امروزه در هر وزارتخانه دولت ايران ، مستشاران يا مهندسان يا معلمان اروپايى و امريكايى هستند ، كسى از انگليسها استخدام نمىشود .
--> - نوشته است : « صحبت بحرين : براى اينكه به كلى در فراموشى نرود و در تحت عنوان مرور زمان درنيايد ، مذاكراتى در حقوق ايران به بحرين به عمل آمد كه در حكومت حسنعلى ميرزا بحرين جزو فارس اداره مىشده است . انگليس شروع به مداخله مىكند ؛ بين حسنعلى ميرزا و كاپتين پروس قرارى داده مىشود كه تا ايران وسايل ايجاد امنيت در خليج ندارد ، امنيت با انگليس باشد . امر قاچاق هم در خليج مهم است ؛ دولت سفارش [ ساخت ] شش كشتى مسلح در ايتاليا داد - اسفند 1307 . راپرت نظميه بنادر ، 1307 : اهالى بنادر كه به ضرور مىخواهند به بحرين بروند بايد به توسط بستگان خود از حكومت محل جواز تحصيل كنند ، و اگر پاس انگليسى نداشته باشند از پياده شدن آنها ممانعت [ مىشود ] ، و پرتست در اين باب مستمر است . » ( 1 ) . كلارمونت اسكرين Claremont Skrine كه در سال 1928 كنسول انگليس در زابل ( سيستان ) بوده ، در خاطراتش نوشته است : « در اين سال حق محاكمات كنسولى خارجيان در ايران . . . رسما لغو شده بود . . . اين اقدام و يك سلسه اصلاحات ديگر روح ملى جديدى به مردم ايران دميده بود و حلقههاى ارتباط منافع انگليس در خاورميانه به ايران را كه دهها سال وجود داشت يكى پس از ديگرى مىگسست : تحويل بانك انگليسى به نام بانك شاهنشاهى ايران به دولت اين كشور . . . ، تغيير شكل اداره خط زمينى موسسه تلگراف هند و اروپايى به صورت يكى از تأسيسات ايرانى ، انتقال خطوط هوايى امپراتورى هند از ايران به قسمت غربى خليجفارس ، . . . به تضعيف نفوذ و اعتبار انگليس در ايران كمك فراوانى كرد . » ( جنگ جهانى در ايران : خاطرات سركلارمونت اسكرين ، ترجمه غلامحسين صالحيار ، تهران ، 1363 ، ص . 154 )